Publikacje edukacyjne
strona główna  archiwum  dziedziny  nowości  zasady  szukaj  pomoc  poczta  redakcja 
               

 

Publikacja nr
13449
rok szkolny
2018/2019

 
Archiwum publikacji
w serwisie Publikacje edukacyjne

Zjawisko "wypalenia sił" wśród rodziców dzieci niepełnosprawnych

W 1979 roku R. Sullivan przedstawiła koncepcję zespołu wypalenia pojawiającego się u rodziców dzieci niepełnosprawnych intelektualnie w której scharakteryzowała ten zespół, jako "wyczerpanie psychiczne i/lub fizyczne, występujące w wyniku przeciążenia długotrwałą opieką nad dzieckiem niepełnosprawnym" (M. Dąbrowska ,2005 s.38). Sullivan była prekursorką postrzegania rodziców jako osób, które mogą doświadczać efektów długotrwałego przesilenia a tym samym utraty sił do dalszej opieki i wychowania dziecka. Doświadczenia jej wynikały z długoletniej współpracy z rodzicami jako terapeutki i obserwacji funkcjonowania rodziców oraz ich rodzin. Jej własne doświadczenia jako matki osoby dorosłej z autyzmem były istotne do przedstawienia tej koncepcji.


REKLAMA

Główną przyczyną występowania zespołu wypalenia jest "brak chwili wytchnienia i odpoczynku spowodowany koniecznością ciągłej opieki nad dzieckiem" (M.Dąbrowska 2005 s.38 ; za M.Sekułowicz,2000).

Wypaleniu sił towarzyszy podwyższony poziom lęku, nieodłącznie związany z doświadczeniem silnego stresu. Prowadzone dotychczas badania nad stresem rodzicielskim u rodziców dzieci autystycznych rzadko dotyczyły syndromu wypalania sił. Jak się wydaje zespół ten odgrywać może istotna rolę w funkcjonowaniu jednostki jako rodzica niepełnosprawnego dziecka.

Z terminem "wypalenia" współwystępuje wyczerpanie, które uznaje się za stan zapowiadający bądź rozpoczynający proces wypalenia. Skutkiem wyczerpania może być "obniżone poczucie dokonań osobistych jako reakcja na stres i nieumiejętność radzenia sobie ze stresem" (H.Sęk, 2000, s.9). Dlatego też wiele prac badawczych zostało podjętych w celu oceny najbardziej skutecznych metod pozwalających zmniejszyć lub ograniczyć jego destrukcyjny wpływ na osobowość i zdolność realizowania zadań wychowawczych przez rodziców. W tym zakresie występują jednak znaczne różnice indywidualne; bardzo często, co dla jednej osoby stanowi przeszkodę nie do pokonania, dla drugiej jest mało istotnym epizodem, bez większego znaczenia dla prawidłowego funkcjonowania w rolach rodzinnych czy zawodowych. Duża ilość wyczerpujących obowiązków związanych z leczeniem i terapią dziecka, powoduje u rodziców przeciążenie, które należy do sytuacji trudnych. Długotrwałe doświadczanie tych sytuacji może prowadzić do psychofizycznego wyczerpania energii przystosowawczej rodziców, objawiającego się "poczuciem bezsilności i odpowiedzialności za zaistniałą sytuację, w niektórych przypadkach do zaburzeń psychosomatycznych" (A.Czapiga, 2002, s.69).


REKLAMA

E. Pisula prezentuje pogląd, że przyczyną pojawienia się u rodziców poczucia "wypalania się sił" jest brak postępów w rozwoju dziecka, a także gdy rodzice nie uzyskują "wsparcia, adekwatnych usług terapeutycznych, edukacyjnych, itp." Autorka ta powołując się na wyniki badań angielskich uczonych stwierdza, że w wyniku długotrwałego stresu i poczucia "wypalania się sił" u matek nastąpiło "zdecydowane pogorszenie się ich stanu zdrowia, nasilenia takich dolegliwości jak: cukrzyca, rozedma płuc, nadciśnienie. Bardzo ważne jest udzielanie matce dziecka niepełnosprawnego wsparcia psychicznego w sytuacjach stresu, wyczerpania i zniechęcenia" (E.Pisula, 1993, s.23).

Opieka pielęgnacyjna nad dzieckiem ciężko chorym, stały niepokój i zagrożenie spowodowane rzutami chorobowymi i uciążliwością leczenia dziecka sprawiają, że rodzice ulegają psychicznemu zmęczeniu i przeżywają liczne załamania. Nic wiec dziwnego, że przy długotrwałej chorobie dziecka pojawia się u nich zespół "wypalania się". dzieje się tak zwłaszcza wtedy gdy choroba ma charakter postępujący i niepomyślną prognozę. Brak poprawy stanu zdrowia dziecka i mimo leczenia nasilanie się symptomów chorobowych osłabia wiarę rodziców w ich zdolność do wysiłku. Zniechęceni i załamani psychicznie zaniedbują dziecko i nie wypełniają należycie zaleceń specjalistów.

Za psychologiczne wskaźniki zespołu uznano rezygnacje, rozproszenie energii, poczucie osamotnienia, utratę zainteresowań, nadpobudliwość, utratę dobrych kontaktów interpersonalnych, niezadowolenie z sytuacji życiowej, a także negatywne odczucia wobec chorego dziecka. Niektórzy rodzice nie mają psychicznego wsparcia ze strony innych osób, pozostają długo w stanie kryzysu emocjonalnego spowodowanego niepogodzeniem się z chorobą dziecka. Nieraz tylko pozornie przystosowują się do zaistniałej sytuacji, wyciszają przejawy swojej rozpaczy, ale nie potrafią zmobilizować się do zapewnienia dziecku odpowiedniego leczenia. Zespół ten przejawia się zniechęceniem i spadkiem motywacji rodziców do pracy z dzieckiem, zdystansowaniem się emocjonalnym wobec niego i w konsekwencji brakiem zaangażowania w proces jego leczenia i wychowania. Rodzic zaniedbuje dziecko, traci cierpliwość i wyrozumiałość dla niego, niekiedy jawnie je odtrąca. W złagodzeniu tego stanu skuteczne jest odciążenia na jakiś czas rodzica od nadmiaru obowiązków i wsparcie psychiczne ze strony innych osób ukazujące mu pozytywny obraz dziecka.

W wielu badaniach próbowano ustalić związek między wypaleniem się sił a cechami osobowości i temperamentu rodziców. Okazuje się, że "cechy temperamentalne wpływają na energię z jaką rodzice podejmują działanie oraz na styl funkcjonowania, widoczny w ustosunkowaniu do dziecka" (A.Czapiga, 2002 s.69). Sposobem radzenia sobie ze zjawiskiem wyczerpania wśród rodziców dzieci niepełnosprawnych są różnego rodzaju formy pomocy psychoterapeutycznej, grupy wsparcia itp.

Bibliografia:
1. Czapika A. Zespół wyczerpania u rodziców dzieci niepełnosprawnych jako skutek długotrwałego doświadczania sytuacji trudnych. (red.) J. Patkiewicz. Zespół wypalenia w przebiegu opieki nad dzieckiem niepełnosprawnym. Wrocław 2002
2. Dąbrowska M. Zjawisko wypalenia wśród matek dzieci niepełnosprawnych. Kraków, 2005
3. Pisula E. Stres rodzicielski związany z wychowaniem dzieci autystycznych i zespołem Downa. Psychologia Wychowawcza nr 3, 1993
4. Sęk H. Wypalenie zawodowe. Przyczyny, mechanizmy, zapobieganie. PWN Warszawa, 2000

Edyta Liweń


Zaświadczenie online



numer online: 119 gości

reklama